COLUMN: Toepassen van het gedragsmodel Het laatste nieuws

COLUMN: Toepassen van het gedragsmodel

Geschreven door dr. Saekle J. Hoitinga (directeur en bedrijfsarts Medprevent)

23-05-2013 - 
De onderstaande casus uit mijn recente praktijk laat zien dat toepassen van het gedragsmodel nog niet altijd even makkelijk is voor leidinggevenden/casemanagers. De casus laat zien dat veel (medische getinte) informatie vaak wel beschikbaar is, maar dat hierdoor het zicht op de keuzes ook vertroebeld kan raken.

Werknemers hebben bijna altijd wel klachten, bijna altijd wel een of andere kwaal, maar kiezen er meestal toch voor om daarmee te werken. Bij een ziekmelding moet je je als leidinggevende/casemanager afvragen waardoor er een keuze wordt gemaakt voor arbeidsongeschiktheid, en ook waardoor in een eerder stadium de keuze voor arbeidsgeschiktheid werd gemaakt. En je kunt dat gewoon vragen aan de medewerker, je krijgt dan zicht op het keuzeproces en kunt dan ook met de medewerker bespreken wat nodig is om een keuze te maken voor werken. Vraag wat nodig is om te kunnen werken, hoe de keuze voor werken kan worden vergemakkelijkt, en hoe de medewerker zijn/haar herstelproces ziet. Dan kun je aangrijpingspunten  vinden om verzuim te bekorten, terugkeer naar de werkvloer te versnellen, en vraag niet te snel de bedrijfsarts. Die kan vaak niet anders dan het medische model hanteren, en zal over het algemeen ook voorzichtig zijn, en soms ook te voorzichtig, omdat dat nu eenmaal het medische vak met zich meebrengt.

Ik wens u veel leesplezier, en ben altijd bereid tot nadere discussie via de e-mail of via de telefoon. Mijn contactgegevens kunt u gerust opvragen bij Medprevent.
Saekle J. Hoitinga, bedrijfsarts

Als bedrijfsarts word ik gevraagd mee te denken over de volgende casus. Ik krijg de volgende informatie van haar leidinggevende.
Mevr. X, 26 jaar,  geeft sinds 3 weken aan niet te kunnen werken (verzorgende 20 uur/week) vanwege overspanningsklachten. Mevr. heeft mij verteld over haar verleden (relatieproblemen met haar moeder en haar ex-vriend). Mevr. heeft verteld op haar 13-jarige leeftijd een zelfmoordpoging te hebben gehad en klachten van depressie. Mevr. is momenteel overprikkeld en is haar alles nu te veel en negatief. Privé is momenteel stabiel  (zover mevr. verteld heeft) maar haar man heeft van tijd tot tijd geen werk en dan is mevr. de kostwinner, wil graag veel werken, ruilt veel. Mevr. is afgelopen jaar geopereerd aan amandelen, is verder goed hersteld. Ik kan moeilijk bij mevr. de kern van de huidige situatie vinden en weet de oorzaak niet. Ze heeft mij van alles verteld over haar verleden en heden maar blijft voor mij nog steeds niet duidelijk. Mijn vraag aan de arboarts is; tot hoever is mevr. belastbaar? Kan mevr. haar functie verzorgende IG op de groepsopvang volledig uitvoeren? Ik weet gewoon niet wat ik hiermee moet.
Analyse van deze casus. Wat opvalt is dat betrokkene zich heeft ziek gemeld, zich arbeidsongeschikt vindt, maar wat doet ze om beter te worden, om weer arbeidsgeschikt te worden, en hoe lang denkt ze arbeidsongeschikt te moeten zijn/blijven? Zijn deze vragen door de leidinggevende gesteld?
Wat vindt de leidinggevende van deze mevrouw: kan ze zich verplaatsen in de keuze van arbeidsongeschikt zijn. Het is duidelijk dat betrokkene klachten heeft, en dat er van alles is gebeurd in haar verleden, maar hoe is ze nu tot de keuze gekomen om zich ziek te melden, waarom niet eerder, en hoe denkt ze de keuze om weer te gaan werken te maken. Hoe is deze werkneemster tot nu toe omgegaan met de eisen van het werk: heeft ze een hoge meldingsfrequentie, loopt ze de kantjes ervan af, hoe ligt mevrouw bij de collega's, loopt ze als het nodig is een stapje harder. Kortom: hoe staat mevrouw tegenover het werk?
We merken vaker dat leidinggevenden 'blijven hangen' in het medische model. De leidinggevende vraagt een medisch oordeel omdat ze niet goed weet hoe ernstig het is met haar werkneemster. In het verleden een zelfmoordpoging, is nu depressief, mag ik überhaupt wel druk uitoefenen?
Wanneer was uitgegaan van het gedragsmodel was de overweging geweest: betrokkene kiest nu voor arbeidsongeschiktheid, om even niet te werken, heeft ook al vele jaren gekozen om wel te werken, wanneer kiest ze weer voor arbeidsgeschiktheid, en hoe kan ik haar helpen om die keuze zo snel mogelijk te maken en ook in de toekomst te blijven maken.
Op het spreekuur blijkt dat het mevrouw allemaal even teveel is geworden: recent man zonder werk, veel druk op jonge gezin, 2 jonge kinderen, druk op haar vanwege kostwinnerschap, 8 weken lang schoonzus en zwager in huis gehad omdat die uit huis waren gezet vanwege financiële moeilijkheden, al jaren geen contact meer met haar moeder ('heeft borderline, ik heb ervoor gekozen om geen contact meer met haar te hebben'), ze heeft ook al jaren geen contact meer met haar beide zusters, haar vader is overleden. Gelukkig heeft haar man inmiddels weer een baan als chauffeur, maar moet 's nachts werken, van 02.00 uur 's nachts tot 11 uur 's ochtends, 6 dagen per week. Financieel is de druk weer wat van de ketel, en ze wil wel weer beginnen, ze knapt weer op.
Mijn conclusie in het spreekuurverslag luidt: ' Betrokkene kan wel weer beginnen maar is nog niet volledig hersteld, er is nog een beperkte belastbaarheid. Ze wil wel weer graag beginnen, mijn advies is de komende 3 weken 10 uur/week werken, dus 50%, kan betrokkene verder herstellen en over 3 weken samen met leidinggevende bekijken hoe verder op te bouwen. Ik verwacht zelf dat over 3 weken wel verder kan worden opgebouwd met bijv. 3 uur per week zodat betrokkene over 6-8 weken het werk weer volledig heeft hervat voor haar 20 uur. Ze moet de komende maanden wel wat op haar belastbaarheid blijven sturen, maar ik verwacht een goed en stabiel herstel van de arbeidsgeschiktheid. 
Door allerlei omstandigheden de laatste maanden op de tenen gelopen, maar de rust is weergekeerd, en betrokkene moet even een paar weken nog herstellen. Re-integratiedoel: eigen werk dus'. 

De bovengenoemde casus had dus heel goed kunnen worden opgelost door leidinggevende alleen. Het is niet erg de bedrijfsarts in te schakelen, maar eenvoudige vragen aan betrokkene hadden waarschijnlijk hetzelfde opgeleverd. De vragen van de leidinggevende hadden kunnen zijn: - wanneer denk je weer wat te kunnen doen, of - hoe zie je jouw herstel, of - wat kunnen wij doen om je toch deels aan het werk te houden? Bepaalde taken even niet, even andere diensten?
Het voordeel van het zelf oplossen is dat arbeidsgeschiktheid dan over het algemeen sneller wordt bereikt. Doktoren zijn over het algemeen toch wel voorzichtig en kiezen eerder voor een voorzichtig beleid. Het zou heel goed kunnen dat het bovengenoemd opbouwschema ('tijdcontingent' zeggen we dan, dus aantal uren per week: 10-10-10-13-16-19-20) voorzichtiger is dan nodig, en dat betrokkene dus over een paar weken al wel weer volledig zou kunnen werken.